المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٢٢ - مبحث ادغام

( كاخصص أبى) بنقل حركة الهمزة إلى الصّاد (و) أن (لا) يكون ملحقا (كهيلل) إذا قال « لا إله إلّا اللّه) فإن كان كذلك فهو ممتنع فى الصّور كلّها.

( و شذّ فى) ما استوفى شروط الإدغام مثل (ألل) السّقا: إذا تغيّر (و نحوه).

كالحمد للّه المليك الأجلل.

( فك بنقل) عن العرب (فقبل) و لم يقس عليه.

ترجمه و شرح:

مبحث ادغام‌

شارح گويد:

مصنّف كلمه « ادغام » را به سكون يعنى تخفيف دال آورده است و غرضش ترجيح دادن جانب تخفيف كلمه برتشديد آن بوده و هيچ منظور ديگرى غير از آن نداشته است اگر چه ابن يعيش گفته:

تخفيف ادغام (به سكون دال) عبارت اهل كوفه بوده و با تشديد طبق گفته سيبويه عبارت اهل بصره مى‌باشد و آن عبارتست از:

داخل نمودن حرف ساكنى را در حرف متحرّكى كه مماثل با آن باشد چنانچه از كلام اهل فنّ اينطور استفاده مى‌شود.

مصنّف گويد:

ادغام كن حرف اوّل از متماثلين را كه متحرّك بوده و در يك كلمه واقع شده باشند.

شارح گويد:

البتّه بعد از ساكن نمودن حرف اوّل ادغام آن در حرف دوّم واجب است مانند: ردّ، يردّ منتهى مشروط است به اينكه حرف اوّلى در صدر كلام نيامده باشد چنانچه مصنّف در كافيه به اين نكته اشاره كرده است مانند: ددن كه در اين مثال و نظائرش البتّه ادغام جايز نيست.

و نيز شرط ديگر آنست كه كلمه براوزان ذيل نباشد:

١- فعل (بضمّ فاء و فتحه عين) مثل: صفف كه ادغام صورت نمى‌گيرد و همچنين اوزان ديگر كه مصنّف به آنها اشاره كرده و گفته:

مصنّف گويد:

و نيز مثل ذلل و كلل و لبب و جسس و اخصص نباشد.